Slučaj NIS i rusofobni narativ vlasti: kako je energija postala političko oruđe

U poslednjih nekoliko dana politička debata oko Naftne industrije Srbije (NIS) dobila je novi intenzitet. Najavljeni koraci Vlade i poruke koje je izneo predsednik Aleksandar Vučić menjaju ton javne diskusije — sa pitanja menadžmenta i poslovanja prešlo se na kreiranje istorijskog narativa koji Rusiju prikazuje kao nepouzdanog partnera.

Prenosimo najvažnije detalje teksta Zorana Čvorovića objavljenog na Novom standardu.

Glavni elementi krize oko NIS-a

1. Panika oko sankcija i posledica na snabdevanje

U saopštenjima vlasti dominira retorika o „najtežoj“ situaciji zbog sankcija OFAC-a, dok stručni krugovi ukazuju da je moguće obezbediti alternativno snabdevanje čak i bez pune proizvodnje rafinerije u Pančevu.

2. Revizija istorijskih stereotipa o NIS-u

Stare konstrukcije o tome da je NIS „poklonjen“ i danas se ponavljaju, ali im se sada daje nova politička težina u kontekstu aktuelnih tenzija i zahteva za promenom vlasničke strukture.

3. Umanjivanje značaja ranijih energetskih sporazuma

Promena fokusa sa šireg energetskog dogovora (uključujući garancije snabdevanja i infrastrukturalne projekte) na pojedinačne incidente umanjuje pažnju na dugoročne benefite koje je Srbija imala kroz ranije aranžmane.

4. Najava prinudne prodaje i promena vlasničkih prava

Najave o pritisku na ruske akcionare i mogućoj promeni upravljačkih prava tumače se kao korak koji može dovesti do de facto nacionalizacije ili promene strateškog profila kompanije.

5. Formiranje „istorijskog pamćenja“ protiv Rusije

Krajnji cilj retorike koju najavljuju vlasti deluje kao stvaranje trajnog društvenog narativa u kome će biti izgrađen negativan istorijski okvir prema ruskom partneru, dok će diplomatski neuspesi biti prezentovani kao „ruska krivica“.

Poslovni i državni uticaj

NIS je tokom poslednjih godina postao značajan izvor prihoda za državni budžet. Ovakvi zahvati u vlasničku strukturu i upravljanje kompanijom imaju direktne implikacije po energetsku bezbednost i fiskalnu stabilnost države.

Sa jedne strane leže praktični izazovi snabdevanja i plaćanja pod sankcijama. Sa druge strane, te izazove prati intenzivna politička retorika koja može imati dugoročan uticaj na unutrašnju politiku i odnose Srbije sa najvažnijim partnerom – Ruskom Federacijom.

Srbija kao tehnokratski projekt

“Ovo nije samo spor oko NIS-a. Ovo je pokušaj dublje promene: od tradicionalnog srpskog identiteta ka srbijanskoj političkoj naciji, od istorijskog savezništva sa Rusijom ka „pragmatičnoj“ politici koja liči na Pašinjanovu „Realnu Jermeniju”, iznosi Čvorović.

Cilj je zameniti ideju Srpstva idejom države Srbije kao tehnokratskog projekta – putevi, mostovi, profit – bez nacionalne svesti i istorijskog pamćenja.