Zagađenje vazduha na Balkanu gore nego u Pekingu: alarmantni podaci o Srbiji i Sarajevu
Kada se govori o najzagađenijim gradovima sveta, obično se pominju Delhi ili Peking. Međutim, najnoviji podaci pokazuju da je zagađenje vazduha na Balkanu tokom zimskih meseci često još izraženije, sa nivoima čestičnog zagađenja koji se svrstavaju među najviše na svetu.
Zagađenje vazduha na Balkanu premašuje evropske rekorde
Profesor Andre Prevo sa Instituta Paul Šerer u Švajcarskoj ističe da je zimi čestično zagađenje na Balkanu najviše u Evropi. Prema njegovim rečima, koncentracije zagađujućih čestica često su više nego u Pekingu, dok nivoi sumpor-dioksida u pojedinim periodima mogu biti i do 30 puta viši nego u zapadnoj Evropi.
Posebno zabrinjava procena da oko 3.300 ljudi godišnje prerano izgubi život u Bosni i Hercegovini zbog dugotrajne izloženosti čestičnom zagađenju.
Zagađenje vazduha u Sarajevu tokom zime
Kako bi se dobila realnija slika stanja, istraživački tim je tokom zime sproveo detaljna mobilna merenja kvaliteta vazduha u Sarajevu. Specijalno opremljeno vozilo sa savremenim senzorima kružilo je gradom u rutama koje su trajale i do 90 minuta, pri čemu je dnevno prelazilo više krugova.
Smog, kućno grejanje i mirisi sagorevanja
Majkl Bauer iz istraživačkog tima naveo je da su zapadni delovi grada često bili vidljivo prekriveni smogom, dok su u stambenim naseljima dominirali mirisi dima od drveta, uglja i otpada. U centralnim delovima grada osećali su se i intenzivni mirisi roštilja.
Iako je analiziran samo deo čestičnog zagađenja, vrednosti su premašivale dnevne smernice Svetske zdravstvene organizacije tokom čak 66 odsto vremena, a neretko su bile i više od osam puta iznad preporučenih granica.
Najugroženija naselja i kancerogene čestice
Najzagađenija područja bila su stambena naselja u kojima se dominantno koristi čvrsto gorivo za grejanje. Sagorevanje drveta, uglja i otpada dovelo je do visokih koncentracija policikličnih aromatičnih ugljovodonika, poznatih po kancerogenom dejstvu.
Zagađenje vazduha u Srbiji kao strukturni problem
Kvalitet vazduha u Srbiji predstavlja ozbiljan zdravstveni i ekološki izazov. Prosečne godišnje koncentracije PM2.5 i PM10 čestica znatno premašuju bezbedne nivoe, a gotovo celokupno stanovništvo živi u zonama sa povećanim zagađenjem.
Najzagađenija mesta u Srbiji
Tokom januara 2026. godine, među najzagađenijim lokacijama po koncentraciji PM2.5 čestica izdvojili su se Zaječar, Leskovac, Arilje i Negotin, sa indeksima kvaliteta vazduha označenim kao ekstremno zagađeni.
U zimskim periodima sa temperaturnim inverzijama, gradovi poput Tutina, Novog Pazara, Vranja, Kruševca i Leskovca često beleže veoma visoke nivoe zagađenja, što direktno utiče na zdravlje velikog dela stanovništva.
Glavni izvori zagađenja vazduha u Srbiji
Među ključnim izvorima zagađenja vazduha u Srbiji nalaze se termoelektrane i industrijska postrojenja, individualna ložišta na ugalj i drva, zastareo vozni park i intenzivan saobraćaj u urbanim sredinama.
Prosečna starost vozila dodatno pogoršava situaciju, jer veliki broj automobila ne ispunjava savremene standarde emisije izduvnih gasova.
Potreba za hitnim i dugoročnim merama
Podaci jasno ukazuju da je zagađenje vazduha na Balkanu dugoročan i sistemski problem. Bez sveobuhvatnih mera, koje uključuju modernizaciju grejanja, unapređenje energetske efikasnosti i obnovu voznog parka, negativni uticaji na javno zdravlje nastaviće da rastu.
