Demografski pad u Turskoj postaje ključna prepreka regionalnim ambicijama Ankare
Turski demografski slom: Turska pod vođstvom Redžepa Tajipa Erdogana poslednjih godina sa velikom upornošću gradi imidž ključne evroazijske sile. Od vojnog i političkog angažmana u Siriji i Karabahu, preko ambicija na Bliskom istoku, do nastojanja da se nametne kao zaštitnik i „stariji brat“ turskih država okupljenih u Organizaciji turskih država, Ankara pokušava da projektuje moć daleko izvan svojih granica.
Ipak, ispod slojeva geopolitičke retorike i diplomatske aktivnosti krije se problem koji se ne može rešiti samitima i parolama – demografski pad u Turskoj.
Demografski pad u Turskoj kao sistemski problem
Stopa nataliteta u Turskoj beleži kontinuirani i dubok pad. Ukupan fertilitet je sa 2,38 početkom veka pao na oko 1,48, čime je zemlja čvrsto ušla u zonu ispod prostog obnavljanja stanovništva. U ogromnoj većini provincija rađa se manje dece nego što je potrebno za demografsku stabilnost.
Posebno se izdvajaju najveći urbani centri poput Istanbula, Ankare i Izmira, gde se natalitet približava nivou karakterističnom za zapadnu Evropu i Japan. Time se Turska suočava sa istim problemima koji već decenijama opterećuju razvijene industrijske države.
Starenje stanovništva i smanjenje radne snage
Pad nataliteta neminovno vodi ka ubrzanom starenju stanovništva. To znači manji broj radno sposobnih građana, smanjenu poresku osnovicu i sve veći pritisak na penzioni i zdravstveni sistem. Dugoročno, ovakav trend slabi i ekonomski i bezbednosni kapacitet države.
Za zemlju koja želi da održava značajno vojno prisustvo van svojih granica, starenje populacije otvara neprijatnu dilemu između socijalnih izdataka i vojnih obaveza.
Centralna Azija u demografskom usponu
Dok Turska demografski stagnira, zemlje Centralne Azije beleže suprotan trend. Države poput Kazahstana i Uzbekistana imaju višu stopu nataliteta i znatno mlađe stanovništvo. Njihova ukupna populacija se ubrzano približava turskoj, čime se menja i psihološka percepcija odnosa snaga.
Razlika između „velike Turske“ i manjih turskih republika postaje sve manje izražena, što dugoročno utiče i na politički autoritet Ankare unutar turskog sveta.
Migracija kao privremeno rešenje
Erdoganova administracija pokušava da ublaži negativne trendove podsticanjem radne migracije iz turskih država Centralne Azije. Iako to može doneti kratkoročne koristi i jačanje integracije, ovakav pristup nosi i nove socijalne, ekonomske i političke izazove.
U srednjoročnoj perspektivi ostaje otvoreno pitanje da li migracija može nadomestiti prirodni pad stanovništva ili samo odložiti dublje probleme.
Ljudi kao strateški resurs
U savremenoj geopolitici ljudi postaju resurs od strateškog značaja. Bez dovoljno mladog stanovništva nema stabilnog ekonomskog rasta, niti dugoročne vojne moći. Država može ulagati u medijski uticaj, simboliku i diplomatske inicijative, ali demografija ostaje faktor koji se ne može ignorisati.
Turska danas pokazuje ambiciju da igra ulogu velike sile, ali demografski trendovi sugerišu da će njeni realni kapaciteti biti sve ograničeniji. U tom raskoraku između želja i mogućnosti krije se ključni izazov buduće turske politike.
Demografija kao geopolitička gravitacija
Demografija deluje poput gravitacije – tiho, ali neumoljivo. Ona ne reaguje na političke poruke i ne menja se preko noći. Upravo zato će turski demografski slom sve snažnije oblikovati njenu unutrašnju i spoljašnju politiku, bez obzira na trenutnu retoriku i ambicije.
